Najbardziej ruchliwą częścią psiego ciała jest ogon. Podkulony uważamy za oznakę strachu, merdający mówi nam o radości psa. To zbytnie uproszczenie. Psi ogon przekazuje nam o wiele więcej informacji, większość z nas nie potrafi ich jednak rozszyfrować. Fot. INGIMAGEAmerykanka Alexandra Horowitz, doktor w dziedzinie nauk kognitywnych, badaczka procesów poznawczych ludzi i zwierząt, psów, w swej książce "Oczami psa" stwierdza trochę żartobliwie: "Fakt, że nikt nie przeprowadził wnikliwej analizy znaczenia machnięć psiego ogona dyskredytuje świat nauki". Niewątpliwą przeszkodą w prawidłowym rozszyfrowaniu mowy psich ogonów jest ich ogromna różnorodność. Są ogony długie i sztywne, krótkie i zakręcone, ciężko zwisające albo wiecznie sterczące. W pewnym stopniu najlepiej rozpoznane są informacje, jakie przekazuje ogon wilka. Ponieważ wilczy ogon można uznać za wypadkową ogonów psów różnych ras, warto mu się bliżej przyjrzeć. Etolodzy, którzy badali pozycje ogona u wilków rozróżnili ich przynajmniej trzynaście, a każda niosła odmienny przekaz. Jaką wiadomość chce przekazać właściciel niesionego wysoko ogona? Jestem tu władcą, jestem pewny siebie, nikt mi nie podskoczy. Tym bardziej, że sterczący w górę ogon może też mówić o pobudzeniu, a nawet agresji. Wyprostowany ogon obnaża odbyt, dzięki czemu czujący się pewnie wilk (a także pies) uwalnia do otoczenia swój własny zapach. To jasny komunikat dla pobratymców - słabsze, stojące niżej w hierarchii zwierzę nisko opuści wtedy ogon, podkuli go między łapami, zasłaniając odbyt. Taka postawa oznacza uległość i strach. Konrad Lorenz, psycholog austriacki, laureat nagrody Nobla i wybitny znawca psów, nie miał wątpliwości: z położenia ogona można jak ze wskaźnika odczytać stan odwagi psa w danej chwili. Kiedy szczęśliwy i zadowolony pies spaceruje po łące ze swym panem, jego ogon nie jest usztywniony i zwykle luźno opada. Kiedy natomiast coś zainteresuje zwierzaka, wzbudzi jego czujność, zatrzyma się on w pół kroku, lekko unosząc ogon do góry. Ustawienie ogona to jednak nie wszystko - służy on przecież także do merdania. Kiedy znajome psy witają się ze sobą, merdają ogonami i trącają się nosami. W ten sposób każdy pies - mniej lub bardziej żywiołowo - wyraża także radość na widok swego pana i znajomych osób. Ale nie zawsze merdanie przekłada się tak jednoznacznie na wesoły nastrój. W nowej sytuacji, np. podczas spotkania zwierzaka z nieznanym psem, wysokie, sztywne ruchy ogona mogą być ostrzeżeniem, zwłaszcza w połączeniu z wyprostowaną postawą. Szybkie, niskie machnięcia - wyjaśnia Alexandra Horowitz - to kolejna oznaka uległości: "Tak właśnie wygląda ogon psa, który został przyłapany na obrabianiu twojej ostatniej porządnej pary butów". Intensywność merdania odzwierciedla nasilenie emocji. Lekkie, powolne machanie oznacza zainteresowanie, ale i niepewność. Luźne, dynamiczne ruchy ogona towarzyszą poszukiwaniom zaginionej piłeczki w wysokiej trawie lub śledzeniu ciekawego zapachu odnalezionego na ziemi. Podczas zabawy pies trzyma ogon nieruchomo, kiedy np. wyjmuje piłkę z naszych rąk lub skoncentrowany czeka na kolejne podkreśla, że opisane wcześniej radosne merdanie psiego ogona na przywitanie domowników jest zupełnie inne od wszystkich znanych merdań i z niczym nie da się go pomylić - ogon unosi się do góry lub odchyla się od linii ciała i zakreśla szerokie łuki w powietrzu. Wielomiesięczna rozłąka wiernego psa i kochającego pana, moment radości powitania może jednak zwielokrotnić do dramatycznych rozmiarów - tutaj radosne łuki w powietrzu to zbyt mało. Konrad Lorenz w swej uroczej książeczce "I tak człowiek trafił na psa" tak opisuje powitanie ze swoją suczką Stasi: "Wyła długo, a potem jak burza rzuciła się na mnie, byłem niejako owinięty wirem oszalałej psiej radości. Stasi skakała mi aż do ramion, niemal zdarła ze mnie odzież - ona, tak powściągliwa, opanowana, której powitanie ograniczało się zazwyczaj do paru machnięć ogonem". Być może naukowcy nie badają zbyt wnikliwie mowy psiego ogona, za to na pewno przyglądają się uważnie psim mózgom. I analizując mózg, całkiem przypadkowo odkryli coś, co z ogonem łączy się w zaskakujący sposób. Otóż merdanie jest asymetryczne. Gdy pies nagle dojrzy swego pana - pisze Horowitz - albo coś, co go interesuje, na przykład kota, machnięcia są zwykle mocniejsze na prawo. Gdy stanie oko w oko z nieznajomym psem, również macha ogonem - raczej niepewnie niż radośnie - ale mocniej na lewo. Ogon to bardzo ważny element psiej komunikacji, jednak nie jedyny. Jeśli chcemy zrozumieć, co pies (nasz, ale także i obcy) chce nam przekazać, musimy uważnie obserwować - oprócz ogona - także ruchy jego zadu, głowy, uszu i łap. Postawa ciała może zdradzać agresję lub uległość. Wyprostowany pies, z głową i uszami w górze, daje znać, że jest gotowy do działania. Postawa przeciwna - kulenie się z opuszczonym łbem i uszami mówi o uległości. Kiedy pies wywraca się na grzbiet i odsłania brzuch, sygnalizuje absolutne poddanie się przeciwnikowi (postawa częsta u szczeniaków w stosunku do starszego psa, co wcale nie znaczy, że większego gabarytowo). Ekspresja pyska i ułożenie uszu również sygnalizuje różne stany emocjonalne. Pysk może być zamknięty, otwarty i rozluźniony, otwarty z uniesioną wargą, zmarszczonym nosem i wyszczerzonymi zębami. Im szerzej otwarty pysk, tym większe pobudzenie psa. Kiedy zaczyna szczerzyć zęby, lepiej uważać. Kiedy ziewa szeroko, nie jest znudzony, a raczej zestresowany, niepewny, przestraszony, natomiast psi "uśmiech" przy zamkniętym pysku oznacza pokorę. Także uszy naszego pupila są w ciągłym ruchu - stoją prosto, opadają rozluźnione lub ciasno przyklejają się do boków głowy. Konrad Lorenz podaje, że stopień panowania nad sytuacją zaznacza się w dwu miejscach głowy psa: w uszach i kątach pyska. Jeżeli uszy stoją prosto i ku przodowi, a kąty pyska się nie rozciągają, wtedy pies się nie boi i jest gotów do ataku. Język psiego ciała wyraża wszystkie stany emocjonalne. Psy rozumieją się doskonale. Te same sygnały mogą być wykorzystywane - w większym zakresie - do komunikacji z ludźmi. Dorota Dejmek

Do czego służy ogon psa? Czy jest on mu właściwie do czegoś potrzebny? Jakie funkcje pełni? Dziś mamy dla Ciebie kilka ciekawostek, dzięki którym łatwiej będzie Ci odpowiedzieć na pytanie: po co psu ogon? Psie ogony – krótkie lub długie, cienkie lub puszyste, proste lub skręcone jak spirale. Niezależnie od tego, jak wyglądają, dla psiaków są niezastąpionym narzędziem do komunikacji z otoczeniem. Czy wiesz, że ogon psa jest najbardziej ruchliwą częścią jego ciała? Wszyscy właściciele psów doskonale znają sytuację, kiedy psiak, który nie może pohamować swojej radości, macha ogonem tak mocno, że rusza się właściwie całe jego ciało (a szczególnie jego… tylna część 🐕). A jakie emocje, oprócz radości, może przekazywać psi ogon? Jakie funkcje pełni i dlaczego właśnie takie? Poświęć kilka minut na przeczytanie naszego artykułu, a gwarantujemy, że wszystkie Twoje wątpliwości dotyczące psiego ogona zostaną rozwiane. Ogon u psa a wilczy przodkowie Według najnowszej wiedzy wilk to nie tylko, jak dotychczas twierdzono, kuzyn psa, ale również jego jedyny przodek. To u wilków należy więc dopatrywać się genezy zarówno elementów psiej anatomii, jak i pewnych wzorców jego zachowań. Do czego w takim razie ogon służy wilkowi? Zwierzęta te żyją w stadzie, w którym panuje określony porządek. Hierarchia ta ustala poziom podporządkowania poszczególnych zwierząt w grupie. Istnieje przywódca, tuż za nim jest kolejny osobnik, który podporządkuje się tylko przywódcy i tak dalej. To właśnie ogon pomaga w ustaleniu miejsca poszczególnych osobników w stadzie. Zarówno psy, jak i wilki komunikują się poprzez zapach. Gruczoły, które wydzielają zapach, znajdują się właśnie tuż pod ogonem (to dlatego dwa psy, które spotkają się na ulicy, obwąchują sobie te okolice). Wracając do wilków – osobnik, który czuje się pewnie w stadzie i zajmuje wysoką pozycję, ma ogon podniesiony do góry, a zapach wydzielany przez jego gruczoły jest mocno wyczuwalny. Jednak w momencie, kiedy obok pojawi się silniejszy wilk ze stada, ogon w jednej chwili opada, a wilk wciska go między tylne łapy, przyjmując w ten sposób postawę podporządkowaną. Zachowanie psiego ogona jest bardzo podobne. Kiedy psiak czuje się pewnie, ma uniesiony ogon i ochoczo nim macha. Kiedy boi się i nie czuje się bezpiecznie, podkula ogon pod siebie. Ogon u zwierząt pełni szereg różnych funkcji. Koty utrzymują dzięki niemu równowagę, spacerując po drzewach, czy wąskich płotach. Czy wiesz, że to właśnie dzięki ogonowi kot zawsze spada na cztery łapy? Małpy natomiast używają go jako organu chwytnego, który pomaga im w utrzymywaniu się na konarach drzew. Jaszczurki dzięki ogonowi mogą uratować swoje życie, gubiąc go i zostawiając w paszczy drapieżnika. U ptaków służy do sterowania, u ryb do pływania… a u psów? Po co psu ogon? Jak już wcześniej wspominaliśmy, pod psim ogonem skrywają się gruczoły zapachowe, dzięki którym komunikuje się on z innymi psami. Wzajemne obwąchiwanie się pozwala na ustalenie statusu oraz płci drugiego osobnika. Ogon u psa służy jednak głównie do okazywania emocji, jakie w danej chwili towarzyszą czworonogowi. To niesamowite, jak wiele możemy odczytać tylko z położenia i ruchów tej części ciała psa. Kiedy pies jest zrelaksowany i spokojny, jego ogon zwykle nie jest usztywniony i luźno opada ku ziemi. Kiedy jednak coś lub ktoś wzbudzi czujność psiaka, ten od razu zmienia postawę, zatrzymuje się w miejscu, a jego ogon lekko unosi się ku górze. Takie ułożenie ogona świadczy o lekkim napięciu, które pozbawione jest jednak zwykle nerwowości czy agresji. Jest raczej wyrazem grzecznego zainteresowania. Ogon psa służy oczywiście również… do merdania! Powszechnie przyjęło się, że merdanie jest zawsze oznaką radości i pozytywnych emocji. Okazuje się, że nie jest to jednak tak oczywiste, a rodzaj emocji okazywanych za pomocą merdania uzależniony jest od… kierunku, w jakim porusza się ogon. Badania wykazują, że merdanie w prawo oznacza zadowolenie, natomiast merdanie w lewo zupełnie odwrotnie – strach lub zdenerwowanie. Takie małe szczegóły, jak kierunek merdania psiego ogona, są zwykle niezauważalne dla właścicieli czworonogów, natomiast inne psy doskonale wyczuwają tego rodzaju sygnały. Gdy ogon psiaka jest podkulony i schowany, oznacza to, że pupil czuje się niepewnie lub boi się, natomiast sztywno postawiony i naprężony oznacza gotowość do ataku. Kilka ciekawostek na temat psiego ogona Wiesz już co nieco o psychologii psiego ogona. Na tym jednak nie kończą się ciekawostki, które dotyczą tej ważnej części ciała naszych pupili. O czym jeszcze warto wiedzieć? Merdanie ogona służy do wyrażenia emocji – to już wiemy. Okazuje się jednak, że psiak nigdy nie merda, kiedy przebywa sam. Zwierzak potrzebuje odbiorcy, drugiego psa lub człowieka, który będzie mógł odczytać przekazywane przez niego emocje. Przebywając w samotności nie ma do kogo kierować swoich komunikatów. Wiemy, że koty potrzebują ogona do utrzymania równowagi. Okazuje się, że niektóre rasy psów wykorzystują go dokładnie w ten sam sposób. Co prawda psiaki nie spacerują po wąskich pniach drzew, ale korzystają z tej funkcji ogona przede wszystkim podczas szybkiego biegu. W takich sytuacjach psi ogon nie tylko pomaga w utrzymaniu równowagi w biegu po linii prostej, ale również ułatwia nagłą zmianę kierunku. Zdarzają się sytuacje, kiedy psiak szybko kręci się w kółko próbując złapać w zęby własny ogon. Często tego rodzaju sytuacje śmieszą właścicieli czworonogów, ponieważ psiak wygląda wtedy, jakby doskonale się bawił. Faktycznie takie sytuacje mają związek z pewnym rodzajem rozrywki dla psa, jednak robi on to zwykle tylko dlatego, że jest… znudzony, bo jego opiekun nie poświęca wystarczającej ilości czasu na spacery czy zabawę ze swoim pupilem. Pies w ten sposób próbuje sam znaleźć sobie zajęcie. Jeśli Twój pies często próbuje gonić własny ogon, spróbuj zapewnić mu rozrywkę, częściej zabieraj na spacery i w ten sposób pozwól mu uwolnić drzemiące w nim pokłady energii. Czujnie obserwuj swojego psiaka – czasem niewinnie wyglądające gonienie ogona może być spowodowane dużo groźniejszą niż zwyczajna nuda nerwicą natręctw. Zwierzaki cierpiące na tę przypadłość często nie tylko kręcą się w kółko, ale również łapią zębami ogon, raniąc go do krwi. Powodem tego rodzaju zaburzeń może być stres spowodowany rozłąką, zaniedbanie, brak socjalizacji, czy nawet… nieprawidłowa dieta. Pamiętaj, że jeśli jakiekolwiek zachowanie Twojego psiaka wzbudzi w Tobie niepokój, koniecznie udaj się do specjalisty – być może wystarczy niewielka zmiana, by pomóc zwierzakowi i poprawić komfort jego życia. Ogon psa. Jakie skrywa tajemnice? Jak widać, po położeniu i ruchu ogona można odczytać wiele psich emocji. Warto o tym pamiętać i obserwować to, jak pies zachowuje się w różnych sytuacjach. Dzięki temu będziesz mógł bez problemu odczytać intencje Twojego psiaka w danym momencie i w porę zareagować, jeśli mowa jego ciała wyraża agresję czy chęć ataku. Mamy nadzieję, że nasz artykuł wyczerpująco odpowiedział na pytanie „po co psu ogon?”. I koniecznie podziel się z nami zdjęciami swojego czworonoga. Jesteśmy ciekawi, kiedy Twój pupil najczęściej merda swoim ogonem.

Niedoczynność tarczycy (hipotyroidyzm) to jedna z najczęściej diagnozowanych u psów chorób o podłożu endokrynologicznym. Początkowo jej objawy mogą być niespecyficzne. Warto je poznać, nim przypadłość rozwinie się na dobre i poczyni w organizmie pupila wielkie spustoszenie. Tarczyca, czyli mały organ leżący na przedniej stronie szyi, zaraz pod krtanią, to narząd, od działania którego zależy wiele procesów ustrojowych. Hormony tarczycowe: T4-tyroksyna i T3-trójjodotyronina odpowiadają za metabolizm komórkowy, wpływają na procesy wzrostu i rozwoju, stymulują włosy i skórę do prawidłowego funkcjonowania, mają też wpływ na odporność organizmu, oddziałując na pracę narządów limfatycznych, a co za tym idzie – na poziom limfocytów i neutrofili. Zaburzenia funkcjonowania tego gruczołu mają rozległe konsekwencje dla organizmu. Niepokojące objawyPrzyczyny niedoczynnościWnikliwa diagnostykaDługotrwałe leczenie Niepokojące objawy Na początku pojawiają się problemy z okrywą włosową psa (wyłysienia, osłabienie sierści, zaburzenia wymiany włosa), potem dochodzi do zapalenia przewodu słuchowego, zmiany barwy skóry na brzuchu i pod pachami. To najczęstsze objawy, z jakimi do lecznic weterynaryjnych zgłaszają się opiekunowie czworonogów. Dopiero podczas wywiadu lekarskiego okazuje się, że pies od dawna był smutny i ospały, u niektórych osobników pojawiały się niewyjaśnione zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego (naprzemiennie zaparcia i biegunki, wymioty i problemy z przełykaniem), trudności w oddawaniu moczu, otyłość, nietolerancja na zimno, zaburzenia rui i niepłodność, nawracające zapalenia zewnętrznych przewodów słuchowych. Przyczyny niedoczynności Najczęstszą przyczyną niedoczynności tarczycy jest limfocytarne zapalenie tego narządu, które doprowadza do zmian chorobowych, a w najgorszym przypadku także do zaniku miąższu tarczycy. Istnieją jednak również inne, rzadziej występujące przyczyny, takie jak wrodzony niedorozwój tarczycy, nowotwory (częściej powodują nadczynność), zaburzenia funkcjonowania przysadki czy wątroby, niedobory jodu (w Polsce dotyczy to psów z Podhala), choroba Cushinga (nadczynność nadnerczy). Istnieje też ryzyko jatrogennego wywołania tego schorzenia, np. po podawaniu glikokortykosteroidów, mitotanu, diazepamu, salicylanów, penicyliny lub pooperacyjnie – po wycięciu narządu. Warto pamiętać, że podawanie testosteronu obniża, a estrogenów – podwyższa poziom hormonów tarczycy. Jeśli zwierzak z jakichś powodów dostawał któryś z tych specyfików, należy to zgłosić lekarzowi weterynarii. Wnikliwa diagnostyka Aby postawić ostateczną diagnozę o występowaniu hipotyroidyzmu, należy wykonać szereg badań, morfologię, bo typowe dla niedoczynności tarczycy jest pojawienie się niedokrwistości. Dodatkowo warto sprawdzić poziom T4 i fT4 oraz cholesterolu. Jeśli badania będą wykonywane w laboratorium dla zwierząt, można poprosić o skierowanie na c-TSH. Ważne, aby nie robić tego w laboratorium dla ludzi, gdyż oznaczenie TSH nie ma diagnostycznego znaczenia. Dodatkowo przy podejrzeniu zapalenia limfocytarnego tarczycy, można pokusić się o zbadanie poziomu przeciwciał antytyreoglobulinowych TgAb. Oprócz zlecenia diagnostyki laboratoryjnej, lekarz zbada pacjenta pod kątem potwierdzenia lub wykluczenia hipotyroidyzmu. Niewłaściwy poziom hormonów tarczycy, odpowiedzialnych za zapoczątkowanie fazy anagenu wzrostu włosa, procesy produkcji łoju i rogowacenia naskórka, powoduje wyłysienia, łojotok, nadmierne łuszczenie się naskórka, czyli daje łatwe do zauważenia objawy. Charakterystyczne jest to, że wyłysienia są symetrycznie rozmieszczone na ciele zwierzęcia. Jeśli nie są wikłane zakażeniami bakteryjnymi czy drożdżakowymi, nie swędzą. Brak włosa występuje najczęściej na bokach ciała czworonoga, tylnych kończynach i ogonie (tak zwany „szczurzy ogon”). Przy badaniu skóry lekarz może pobrać włosy oraz zeskrobiny naskórka i obejrzeć na miejscu pod mikroskopem. Włos zwierzaka chorego na zaburzenia tarczycy – zahamowany w fazie anagenu – ma inny kształt cebulki niż u osobnika zdrowego. Zakłada się, że wystarczy zbadanie trzech przypadkowych włosów, aby potwierdzić chorobę. W zeskrobinie szukamy też pasożytów, aby wykluczyć tę przyczynę wyłysień. Po badaniu skóry lekarz na pewno osłucha serce pacjenta, ponieważ hormony tarczycowe wpływają na mięsień sercowy. Charakterystyczna bradykardia (zwolnienie akcji serca) jest łatwa do wykrycia już na pierwszej wizycie. Dodatkowo lekarz może zalecić konsultację kardiologiczną, ale zwykle podanie leków na tarczycę powoduje ustanie niepokojących objawów ze strony układu krążenia. Przy diagnozowaniu niedoczynności tarczycy powinno się zwrócić uwagę na narząd wzroku pacjenta. Pojawić się mogą lipidoza lub wrzód rogówki, opadanie powiek albo zapalenie naczyniówki. Objawy ze strony układu mieśniowo-nerwowego, takie jak osłabienie, niedowłady, zaburzenia oddawania moczu, a nawet porażenie głośni, także mogą wskazywać na problemy z tarczycą. Długotrwałe leczenie Po uzyskaniu wyników badań, które potwierdzą występowanie hipotyroidyzmu, lekarz zaleci odpowiednią terapię. W tym przypadku uzupełnia się tyroksynę. Na rynku dostępne są leki weterynaryjne i medykamenty z ludzkiej apteki zawierające ten cenny hormon. Ustalenie jego właściwej dawki zajmuje zwykle kilka tygodni – co siedem dni zwiększa się ilość specyfiku, aż dochodzi się do odpowiedniej dla danego pacjenta. W tych pierwszych tygodniach opiekun musi być w stałym kontakcie z lekarzem weterynarii. Trzeba pilnować, by nie doszło do przedawkowania tyroksyny, które objawia się nerwowością zwierzęcia, ogólnym pobudzeniem, chudnięciem, przyspieszoną akcją serca, wielomoczem, nadmiernym pragnieniem, wymiotami i biegunką. Aby sprawdzić, czy ustalona dawka leku jest odpowiednia i czy nastąpiła zadowalająca poprawa, po 4–6 tygodniach wykonuje się ponownie badanie poziomu T4, fT4 i cholesterolu. Generalnie już po tygodniu podawania psu hormonu opiekun obserwuje wzrost aktywności pupila. Poprawa stanu skóry pojawia się po około 4–6 tygodniach. Choć zwykle widać, jak zwierzę zaczyna porastać włosem, początkowo może się zdawać, że stan okrywy się pogorszył, bo psiak wymienia szatę i gubi sierść. Cofnięcie zmian kardiologicznych następuje po około dwóch miesiącach. Małgorzata Charzyńska-Wróbel lekarz weterynarii Jak oceniasz ten artykuł? Kliknij, aby ocenić Średnia ocena / 5. Liczba głosów 187 Brak głosów. Oceń artykuł!

Wielu opiekunów psów zmaga się z łupieżem u swoich czworonogów. Pozornie może się wydawać, że to błaha sprawa, jednak ten defekt kosmetyczny czasem jest objawem głębszego problemu. Chcesz się dowiedzieć, jakie są przyczyny łupieżu u psa, jak mu zapobiegać? Przeczytaj. Czym jest łupież u psa? Przyczyny łupieżu u psaZła dietaNieprawidłowa pielęgnacjaStresChorobyWiek psaAlergieNiedobór witaminJak się pozbyć łupieżu u psa? Czym jest łupież u psa? Najprościej rzecz ujmując, jest to nieprawidłowo lub nadmiernie złuszczony naskórek. Można go zaobserwować pod postacią niewielkich białych płatków na sierści, zlokalizowanych najczęściej w okolicach grzbietu. Może mieć różne natężenie, od niemal niezauważalnego, aż po bardzo intensywny, pokrywający niemal cały grzbiet psa. Ponadto towarzyszą mu najczęściej: zaczerwienienie,ogólnie zła kondycja sierści (brak połysku, należytej sprężystości),suchość skóry, lub łojotok, skóra tłusta w dotykuświąd powodujący uporczywe drapanie,zwiększona utrata włosów w pewnych miejscach,intensywne lub przedłużające się linienie,nieprzyjemny zapach skóry,obecność wykwitów skórnych (krost, strupów). Przyczyny łupieżu u psa Jeżeli łupież występuje u psa dłużej niż 3-4 tygodnie, może być objawem choroby. Trzeba koniecznie obserwować w tym okresie zmiany zachowania czworonoga, jego reakcje i, jak wspomniano wcześniej, udać się do lekarza weterynarii. Zła dieta Zła dieta to bardzo częsta przyczyna występowania łupieżu u psów. Łupież może pojawić się w przypadku, gdy dajesz psu pokarm niezbilansowany, niskiej jakości, np. resztki ze stołu. Podawanie nieregularnych, małych porcji posiłków również może się przyczynić do wystąpienia łupieżu u psa. Jedną z przyczyn wynikających z niewłaściwej diety jest niedobór aminokwasów, kwasów tłuszczowych, witamin oraz mikro- i makroelementów. Nie należy zapominać również o wielonienasyconych kwasach tłuszczowych, takich jak Omega -3 (np. kwas linolenowy) oraz Omega -6 (np. kwas linolowy). Niedobory wskazanych składników odżywczych są często przyczyną problemów skórnych. Aby zapobiec problemowi łupieżu spowodowanego złą dietą: podawaj psu zbilansowaną gotową karmę pełnoporcjową, dbaj, by posiłki psa były regularne i odpowiednio dawkowane. Karmy gotowe są dobrze zbilansowane i nie wymagają dodatkowego wzbogacania o witaminy, mikro i makroelementy. Jeśli Twój pies je kompletne i zbilansowane jedzenie, a występuje u niego łupież, skonsultuj się z lekarzem weterynarii, aby ustalić przyczynę tego stanu. Nieprawidłowa pielęgnacja Często przyczyną psiego łupieżu jest zła higiena. Pamiętaj, że pielęgnacja sierści powinna być dostosowana do specyfiki rasy. Inaczej pielęgnujemy szatę pudla czy Yorkshire terriera, inaczej owczarka podhalańskiego. Po wystąpieniu pierwszych objawów łupieżu zastanów się, czy dostatecznie często czeszesz i kąpiesz swojego pupila. Na ogół nie zaleca się zbyt częstych kąpieli psów, jednak w niektórych okolicznościach nie należy ich zaniedbywać, zwłaszcza wtedy, gdy sierść psa jest widocznie brudna lub wydziela nieprzyjemny i nienaturalny zapach. Błędem w pielęgnacji pupila jest również używanie niewłaściwych środków pielęgnacyjnych. Do tego celu stosujemy jedynie preparaty dedykowane psom. Ludzkie kosmetyki są absolutnie niewskazane dla naszych czworonożnych przyjaciół. Wybieraj więc zawsze delikatny szampon przeznaczony do takiego rodzaju sierści, jaką ma Twój pies. Jak dobrać kosmetyk dla psa z łupieżem? Najlepiej udaj się po poradę do lekarza weterynarii. Łupież spowodowany łojotokiem i ten wynikający z suchej i podrażnionej skóry wymaga innego postępowania pielęgnacyjnego. Sklepy zoologiczne i lecznice weterynaryjne oferują całą gamę różnych preparatów. Po kąpieli dokładnie spłucz szampon z psiej sierści. Kąp psa z częstotliwością zaleconą przez lekarza. Kolejną przyczyną łupieżu u psów wynikającą z niewłaściwej pielęgnacji jest zbyt rzadkie szczotkowanie. Pamiętaj, by tę czynność wykonywać przynajmniej raz w tygodniu. W przypadku niektórych ras należy szczotkować sierść codziennie lub okresowo poddawać ją specjalistycznym zabiegom, takim jak na przykład trymowanie. Kiedy nie szczotkujesz odpowiednio często swojego psa, komórki jego skóry nie będą właściwie ukrwione, martwy włos nie zostanie usunięty, co w konsekwencji może prowadzić do powstania łupieżu. Stres Wizyta w lecznicy, nadmierny hałas, pojawienie się nowego psa lub dziecka w domu, dłuższa nieobecność opiekuna, brak ruchu, zmiany w otoczeniu, narażenie na agresję, awersyjny trening mogą być przyczyną stresu dla psa. Chroniczny stres może prowadzić do wystąpienia łupieżu. Dlatego przemyśl, czy przed pojawieniem się łupieżu u psa nie był on narażony na sytuacje wywołujące jego niepokój, np. nie zmieniłeś miejsca zamieszkania, Twój pupil nie jest zmuszony do długiego przebywania w domu, nie zostawiasz go w zbyt małym pomieszczeniu. Jeśli tak się dzieje, usuń źródło stresu, a gdy okaże się to niemożliwe, postaraj się przyzwyczaić swojego czworonoga do zaistniałej sytuacji. Gdyby Twoje działania były nieskuteczne, a pies nadal wykazywał oznaki niepokoju, udaj się po pomoc do specjalisty – lekarza weterynarii lub behawiorysty. W przypadku wystąpienia stresu u psa należy przede wszystkim zastanowić się, co jest głównym jego źródłem. Jak możesz pomóc psu, u którego obserwujesz stres? Możesz wtedy zastosować następujące metody: wprowadzaj jak największą ilość wzmocnień pozytywnych, zwłaszcza podczas treningów z czworonogiem;urozmaicaj psią aktywność – pozwala ona na rozładowanie frustracji. Możesz na przykład zaproponować swojemu psu zabawy węchowe, takie jak mata węchowa lub Nosework. Zostawienie psu zabawki do żucia lub bezpiecznego gryzaka, podobnie jak trening węchowy, pozwoli zwierzęciu rozładować frustrację;wprowadzaj psu jasne zasady, które są egzekwowane przez wszystkich domowników;wprowadzaj rutynę do rozkładu dnia, gdyż pozwala ona na zwiększenie poczucia bezpieczeństwa u Twojego czworonoga;przeprowadź z psem trening zostawiania go samego w domu;staraj się zniwelować wrażliwość psa na stresor np.: wykorzystując odpowiednie treningi stopniowo oswajające go z bodźcem;jeśli Twój zestresowany pies pozytywnie reaguje na uścisk, pomyśl o specjalnym ubraniu antystresowym;ucz psa spokojnego odpoczywania w domu. Choroby Łupież może zostać spowodowany inwazją pasożytów, takich jak: pchły, nużeńce, świerzbowce, roztocza Cheyletiella i wszy. Cheyletiella yasguri jest rodzajem pasożyta, który żeruje na psach, przy czym nasz pupil może dość łatwo zarazić się nim od innego chorego zwierzęcia, z którym ma on bliższy kontakt, np. podczas spaceru czy odwiedzin. Choroba nosi też nazwy „łupież wędrujący” i „łupież chodzący”, ponieważ wywołujące ją roztocza, widoczne gołym okiem jako białe plamki na ciele psa, szybko się przemieszczają. W zależności od odporności organizmu czworonoga objawy mogą być silniejsze lub słabsze. Zazwyczaj w początkowym stadium naskórek ulega nadmiernemu łuszczeniu się, jednak wraz z rozwojem choroby może dojść do innych nieprzyjemnych dolegliwości, takich jak świąd powodujący łysienie czy rumień. W zakażonych miejscach tworzą się strupy. Rozpoznanie wymaga wykonania badań mikroskopowych, zatem najlepszą opcją będzie udanie się do lekarza weterynarii w celu pobrania próbek. Leczenie polega na stosowaniu preparatów spot on. Dlatego często kontroluj stan skóry swojego podopiecznego. Celem zdiagnozowania obecności pasożytów zgłoś się do lekarza weterynarii, który: wykona badanie zeskrobin w celu potwierdzenia obecności nużeńca,zleci posiew, aby sprawdzić, jakie bakterie i grzyby biorą udział w zakażeniu,zleci trichogram, który pozwala również wykluczyć lub potwierdzić choroby pasożytnicze. Samodzielnie możesz wykonać próbę bibułową, która pozwoli potwierdzić obecność odchodów pcheł. Najważniejsza jest jednak profilaktyka polegająca na podawaniu preparatów przeciw pasożytom. Na rynku jest ich bogaty wybór. Stosowanie specyfiku warto jednak omówić z lekarzem weterynarii, który zna Twojego psa i na pewno najlepiej dobierze odpowiedni dla niego preparat. Bardzo ważne jest, by posprzątać dokładnie otoczenie zwierzęcia: wyprać jego legowiska, dokładnie odkurzyć podłogi, wyprać dywany, co pomoże uniknąć inwazji pasożytów w przyszłości. Choroby skóry rzadko kojarzą się nam z problemami endokrynologicznymi, natomiast nieprawidłowości w działaniu hormonów są przyczyną wielu problemów dermatologicznych, w tym łupieżu. Stan sierści i jej wzrost jest uwarunkowany utrzymaniem równowagi hormonalnej. Jakie choroby są przyczyną wstąpienia łupieżu u psa? Najczęstsze zmiany hormonalne prowadzące do zmian skórnych, w tym łupieżu, to: niedoczynność tarczycy, która objawia się uogólnionym spowolnieniem tempa metabolizmu. Występuje w postaci pierwotnej i wtórnej. Wśród objawów choroby można wyróżnić: tycie, zaparcia naprzemiennie z biegunkami, osowiałość czy zwiększenie wrażliwości na zimno. Występuje łojotok oraz charakterystyczne wyłysienia na bokach tułowia i nosie psa, a także tzw. „szczurzy ogon”. Leczenie polega na podawaniu syntetycznego odpowiednika hormonu; cukrzyca to kolejne schorzenie mogące się przyczynić do powstania łupieżu u psów. Kiedy więc zaobserwujesz u swojego pupila niepokojące objawy, takie jak zwiększone pragnienie i łaknienie przy jednoczesnym spadku masy ciała, niezwłocznie udaj się do lekarza weterynarii, który zleci odpowiednie leczenie. Choroby tej nie można całkowicie wyleczyć, jednak wczesne podjęcie terapii pomoże psu cieszyć się życiem jeszcze przez długi czas. Lekarz weterynarii z pewnością zleci wówczas pupilowi insulinę w postaci podskórnych zastrzyków. Pamiętaj, że lek ten należy podawać regularnie i we wskazanych dawkach. Należy również stale sprawdzać, czy zlecona dawka jest odpowiednia i czy wyniki psa są dobre. Psy, które chorują na cukrzycę, powinny mieć zapewnioną aktywność fizyczną. Opiekun musi pilnować również właściwej diety psa, dobranej przez lekarza. Wiek psa Łupież może być spowodowany wiekiem psa, na starość zmienia się bowiem metabolizm skóry. Stary pies jest bardziej podatny na różne choroby, dlatego w tym okresie życia naszego czworonożnego przyjaciela zapewnij mu szczególną opiekę lekarza weterynarii. Alergie Bardzo często łupież może wskazywać na obecność alergii u psa. W ten sposób objawia się zarówno alergia pokarmowa jak i alergia na czynniki wziewne (tzw. powietrznopochodne, np. roztocza) czy alergia kontaktowa. Leczenie alergii u psa to proces złożony. Warto mieć na uwadze, że w przypadku nadwrażliwości na alergeny w pokarmach, proces usuwania ich z organizmu może trwać nawet 8 tygodni. Alergia pokarmowa u psów może wystąpić w każdym momencie życia czworonoga oraz o dowolnej porze roku. Jeśli zauważysz u pupila niepokojące objawy, skonsultuj się z lekarzem weterynarii. Niedobór witamin Aby psia sierść była w doskonałej kondycji, niezbędne są witaminy, wśród których największe znaczenie mają witamina A, E, B2, B3, B6, C oraz biotyna. Dostarczenie nieodpowiedniej ilości witamin w posiłkach może skutkować wystąpieniem łupieżu. Dlatego tak ważne jest stosowanie kompletnego i zbilansowanego pokarmu dla psów. I tak na przykład witamina A zapobiega łojotokowi, łagodzi świąd i podrażnienia, zaś witaminy z grupy B redukują możliwość wystąpienia zmian skórnych. Jak się pozbyć łupieżu u psa? Kiedy już zaobserwujemy występowanie tego problemu u swojego podopiecznego, nie podejmujmy działań na własną rękę. Udajmy się ze zwierzęciem do lekarza weterynarii, który zleci odpowiednie postępowanie w zależności od przyczyny łupieżu np.: zmianę diety, leczenie przeciwpasożytnicze, kąpiele pielęgnacyjne i lecznicze. Jak oceniasz ten artykuł? Kliknij, aby ocenić Średnia ocena / 5. Liczba głosów 132 Brak głosów. Oceń artykuł!

W poprzednich artykułach przybliżono Czytelnikom problemy dermatologiczne dotyczące nosa, małżowin usznych i dalszych odcinków kończyn. W tej części przedstawimy problemy w przypadku których objawy mogą dotyczyć ogona. Podobnie jak w przypadku chorób omówionych w poprzednich częściach możemy mieć tu sytuacje w której ogon jest jedną z wielu możliwych lokalizacji danej choroby, jaki i są choroby gdzie ta lokalizacja występuję jako typowe lub nawet wręcz jedyna umiejscowienie objawów. Ogon generalnie nie jest lokalizacją bardzo typową dla wielu jednostek chorobowych. Zmiany w tej lokalizacji pojawiają się najczęściej jako jeden z objawów wraz z objawami dotyczącymi innych okolic ciała. Przykładowo wyłysienia dotyczące ogona tzw „szczurzy ogon” typowe są dla dermatoz tła hormonalnego jak niedoczynność tarczycy czy nadczynność kory nadnerczy oraz dermatoz na tle zaburzeń hormonów płciowych. Rzadziej w tej okolicy mogą pojawiać się zmiany w przebiegu dermatofitoz, grzybic głębokich lub zakażeń bakteryjnych. Typowe z kolei jest powstawanie zmian na ogonie w przypadku rodzinnego zapalenia skóry i mięśni oraz w przebiegu zapalenia gruczołów łojowych (sebaceus adenitis) . Jednostka chorobową, gdzie objawy ograniczają się wyłącznie do tej okolicy jest przerost gruczołów tarczki ogona (ang. stud tail, tail gland hyperplasia). Przerost gruczołów tarczki ogona Na wstępie przybliżymy Czytelnikom przerost gruczołów tarczki ogona jako jednostkę najbardziej typową dla opisywanej lokalizacji. Choroba ty rozpoznawana jest zarówno u psów jak i kotów. W przypadku kotów choroba ma często charakter idiopatyczny (być może uwarunkowany genetycznie), u psów występuje wraz z innymi chorobami łojotokowymi zarówno o charterze pierwotnym jak i wtórnym. Problem ten częściej występuje u niekastrowanych samców, jak również u psów z hiperandrogenizmem, niedoczynnością tarczycy, guzami jąder. Również u kotów z podważonym poziomem testosteronu może częściej dochodzić do rozwoju choroby Typowe objawy choroby Typowe objawy choroby u psów to owalne wyraźnie odgraniczone wyłysienia lokalizujące się na grzbietowej części ogona. Zwykle w okolicy 2-3 kręgu ogonowego. Zmiany te rozwijają się powoli. Poza wyłysieniem widoczne są tam łuski oraz przebarwienie. Okolica może być również tłusta z dotyku, pokryta łojem. Możliwe jest występowanie zakażeń bateryjnych skutkujących różnej głębokości ropnym zapaleniem w opisanej okolicy. U kotów na grzbietowej powierzchni ogona obserwuje się włosy zlepione łojem, możliwe jest też przerzedzenie i wypadanie włosów oraz rożnej głębokości zapalenia bakteryjne. Okolica ta często pokryta jest również nadmierne złudzonym naskórkiem. Po wygoleniu okolicy widoczny jest obrzęk. Typowe objawy kliniczne zwykle są podstawą do postawienia rozpoznania. Wskazane jest wykonanie oznaczenia poziomu hormonów płciowych – testosteronu, który zwykle u chorych osobników jest podwyższony, chociaż wykonane u kotów badania nie potwierdziły by różnica ta była statystycznie istotna. Ostateczne rozpoznanie można potwierdzić wykonując badanie histopatologiczne, w którym widoczne są przerośnięte i powiększone gruczoły łojowe. Należy podkreślić, że choroba choć rzadziej, spotykana jest również u osobników kastrowanych (zarówno u psów jak i kotów) dlatego związek z podwyższonym poziomem hormonów płciowych nie jest tak oczywisty. Choroba sporadycznie spotykana jest również u samic (które w takim przypadku czeto przejawiają zachowania typowe dla samców). przerost gruczołów tarczki ogona widoczne dobrze odgraniczone wyłysienie, w miejscu pozbawionym włosa punktowe przebarwienia Leczenie Leczenie obejmuje zwalczanie powikłań bakteryjnych poprzez stosowanie antybiotykoterapii ogólnoustrojowej oraz miejscowe stosowanie szamponów przeciwłojotokowych. U psów może dojść do poprawy po kastracji. Poprawa następuje powoli i trwa około 2 miesiące. Można również usnąć chirurgicznie miejsce z przerostem gruczołów łojowych. U kotów stwierdzono poprawę po miejscowym stosowaniu 0,1% kwasu retinowego (tretynoniny) w żelu aplikowanym codziennie na zmienioną okolicę. Zapalenie gruczołów łojowych Kolejnym problemem, gdzie zmiany dosyć często występują na ogonie, jest zapalenie gruczołów łojowych. W tym przypadku zmiany zlokalizowane są na wielu okolicach ciała przede wszystkim na głowie, bokach klatki piersiowej, a ogon jest jedna z okolic gdzie mogą występować objawy tej choroby. Sebaceus adenitis jest rzadko występującą chorobą autoimmunologiczną dotyczącą gruczołów łojowych o uwarunkowaniach genetycznych (chociaż szczegółowy mechanizm dziedziczenia nie został jeszcze określony). W jej przebiegu dochodzi do nacieku zapalnego gruczołów łojowych, a w dalszej konsekwencji do ich zniszczenia. Rasami, u których uwarunkowanie genetyczne jest najbardziej prawdopodobne są pudle, akita, psy rasy Hovawart. U ras tych uważa się, że dziedziczenie odbywa się prawdopodobnie na drodze autosomalnej recesywnej. Sebaceus adenitis rozpoznawane było ponadto u wielu innych ras psów. Objawy kliniczne Objawy kliniczne mogą być dosyć zróżnicowane. Możliwy jest łagodny przebieg choroby, w którym objawy są bardzo dyskretne i pojawią się jedynie okresowo samoistnie ustępując. U ras krótkowłosych powstają liczne rozsiane okrągłe, bezwłose obszary pokryte łuskami. U ras z dłuższym włosem, jak pudle i akita stwierdzane jest nadmierne rogowacenie i wyłysienia, a włos staje się matowy i pokryty jest srebrnymi łuskami. Formujące się łuski są bardzo mocno związane ze skórą i trudne do oderwania. Pierwsze objawy kliniczne pojawiają się na głowie (często w okolicy okołooczodołowej), małżowinach usznych, karku, a następnie rozprzestrzeniają się na tułów, brzuch i kończyny, stopniowo przyjmując charakter uogólniony. U niektórych psów objawy lokalizują się na ogonie co prowadzi do , powstania charakterystycznego „szczurzego” wyglądu ogona. Występowanie pierwszych zmian na ogonie a nie na innych wymienionych powyżej okolicach jest charakterystyczne dla owczarków niemieckich, tego typu objaw stwierdzany był również u berneńskich psów pasterskich). Ostateczne rozpoznanie choroby, powinno być postawione na podstawie badania histopatologicznego. Obraz mikroskopowy cechuje się występowaniem parakeratycznej lub ortokeratycznej hyperkeratozy. Ponadto widoczne jest zapalenia gruczołów łojowych z naciekiem zapalnym złożonym głównie z komórek jednojądrzastych (makrofagów, plazmocytów oraz limfocytów. W bardziej zaawansowanych zmianach stwierdza się zanik gruczołów łojowych, a w miejscu ich występowania pojawia się tkanka łączna. Zapalenie gruczołów łojowych u berneńskiego psa pasterskiego, widoczne wyłysienie a skóra pokryta jest łuskami Leczenie W leczeniu zastosowanie znajdują leki immunosupresyjne i przeciwzapalne. Stosować można glikokortykosteroidy (prednisolon w dawce 1mg/kg doustnie, lek ten może być również stosowany w wyższej immunosupresyjnej dawce (2,2 mg/kg W przypadkach z bardzo ciężkimi objawami uogólnionymi można zastosować syntetyczne retinoidy (isotretinoina w dawce 1 do 2 mg/kg jeden raz dziennie lub etretinat w podobnej dawce, oba podawane doustnie. Kolejnym lekiem, który skutecznie można zastosować w leczeniu choroby jest cyklosporyna podawana w dawce 5 mg/kg jeden raz dziennie doustnie. Cyklosporyna uważana jest obecnie za najbardziej skuteczną metodę leczenia choroby. Może być ona stosowana zarówno ogólnoustrojowo jaki i miejscowo w postaci kąpieli w jej roztworze (25 ml cyklosporyny w stężeniu 100mg/ml w 250 ml wody). Rodzinne dermatiomiosits Następna jednostka chorobowa w której zmiany dotykają ogona jest rodzinne dermatiomiosits. Choroba ta dotyczy zarówno skóry jak i mięśni. Przypadki tego problemu opisywane były u owczarków szetlandzkich, owczarków colie oraz beauceronów. Uważa się, że choroba ma uwarunkowanie genetyczne i dziedziczenie odbywa się na drodze autosomalnej dominującej. Objawy Pierwsze objawy pojawiają się zwykle u młodych zwierząt najczęściej w wieku do 6 miesięcy. Zmiany lokalizują się głównie na twarzy zwierząt, najczęściej wokół oczu oraz na grzbiecie nosa jak również na kończynach i na ogonie. Pierwotne wykwity związane z choroba to pęcherzyki zwykle nie widoczne ponieważ łatwo ulegają uszkodzeniu. Najczęściej widoczne są wykwity wtórne, takie jak łuski i strupy oraz owrzodzenia jak i różnego stopnia wyłysienia. W przypadku tej choroby świąd nie jest obecny. Występują również objawy dotyczące zapalenia mięśni, psy mogą mieć trudności z pobieraniem pokarmu i wody. Niekiedy dochodzi do powstania przełyku olbrzymiego u chorych osobników, co może prowadzić do rozwoju zachłystowego zapalenia płuc. Częstym objawem jest zanik mięśni, zwłaszcza kończyn Dermatiomiositis, widoczne wyłysienia oraz nadżerki i strupy Rozpoznanie Rozpoznanie może być podstawie na podstawie badania histopatologicznego skóry i mięśni oraz badania EMG. Do badania histopatologicznego skóry widoczne są wyłysienia, rumień, pęcherzyki., można stwierdzić ponadto zwyrodnienie wodniczkowe komórek warstwy podstawnej mieszków włosowych. Niekiedy widać komórki apoptyczne w warstwie podstawnej. Widoczne jest również zapalenie okłonaczyniowe lub liszajowate (na granicy skóry i naskórka), naciek złożony jest głównie z limfocytów, komórek plazmatycznych i histiocytów. Może być również stwierdzana ucieczka barwnika w powierzchownych warstwach skóry (nieco poniżej naskórka). Często stwierdza się również zwłóknienie mieszków włosowych oraz ich zanik. W badaniu histopatologicznym mięśni można stwierdzić mieszany naciek zapalny, martwice włókien mięśniowych lub ich zanik. Leczenie W leczeniu stosowane są glikokortykosteroidy (prednisolon w dawce 1 -2 mg/kg jeden raz dziennie), witamina E (200-800 IU/dziennie na zwierzę) oraz pentoksyfilina (w dawce 25 mg/kg dwa razy dziennie doustnie). Kolejnymi lekami używanymi w terapii są doksycyklina/ minocyklina w dawce 5 mg/kg co 12 godzin z niacynamidem, cyklosporyna 5 mg/kg oraz miejscowo takrolimus 0,1% co 12 godzin (ten ostatni lek w przypadku zmian zlokalizowanych). Niestety leczenie zwykle wpływa pozytywnie tylko na stan skóry zmniejszając rozległość zmian, nie wpływa natomiast na mięsnie, które ulegają zanikowi co zwykle kończy się eutanazją zwierzęcia. Wyłysienie ogona u psa z dermatoza hormonalną Wyłysienia dotyczące ogona u psa z niedoczynnością tarczycy Wyłysienie dotyczące ogona – „szczurzy ogon” u psa z zespołem Cushinga, w miejscu tarczki gruczołowej ogona również widoczne wyłysienie oraz zaskórniki Autor: dr hab. Marcin Szczepanik kryll@ Literatura: Ozkan C., Kayar A., Kaya A., Yildirim S., Iskefli O., Kozat S., Akgul Y. Determination of selected hormones and biochemical parameters in Turkish Van cats with tail gland hyperplasia Med. Wet. 2020, 76, 1-5 Ruth J.: Poor haircoat in a Persian. Feline tail gland hyperplasia (FTGH). Compend. Contin. Educ. Vet. 2009, 31, 208-210. Scott D., Miller W., Griffin C.: Muller and Kırk’s Small Animal Dermatology. 6th Ed. 2001, p. 1046-1048 Ural K., Acar A., Guzel M., Karakurum M. C., Cenker C. C.: Topical retinoic acid in the treatment of feline tail gland hyperplasia (Stud Tail): A prospective clinical trial. B. Vet. I. Pulawy 2008, 52, 457-459. Lortz J., Favrot C., Mecklenburg L., Nett C., Rufenacht S., Seewald W., Linek M.: A multicentre placebo-controlled clinical trial on the efficacy of oral ciclosporin A in the treatment of canine idiopathic sebaceous adenitis in comparison with conventional topical treatment. Vet. Dermatol, 2010 21, 593–601 Paterson S. Successful therapy of sebaceous adenitis with topical cyclosporine in 20 dogs Vet. Dermatol. 2004, 15, 64-64, White SD, Rosychuk RA, Scott KV, Hargis AM, Jonas L, Trettien adenitis in dogs and results of treatment with isotretinoin and etretinate: 30 cases (1990-1994). J Am Vet Med Assoc. 1995, 207,197-200. Linek M, Boss C, Haemmerling R, Hewicker-Trautwein M, Mecklenburg L. Effects of cyclosporine A on clinical and histologic abnormalities in dogs with sebaceous adenitis. J Am Vet Med Assoc. 2005 226, 59-64. Hagis AM, Haupt KH. Reviev of familiar canine dermatomiositis. Vet. Ann. 1990; 30; 227-282 Gross TH, Ihrke PJ, Walder EJ, Affolter VK: Ishemic dermatopaty/ canine dermatomyositis. W: Skin Diseases of the Dog and Cat: Clinical and Histopatologic Diagnosis, 2nd edn. Oxford: Blackwell Publishing, 2005: 49-52 Opisy rycin: Przerost gruczołów ogona u psa widoczne wyłysienie i przerzedzenie włosa Ryc. 2. Przerost gruczołów ogona u kota widoczne wyłysienie oraz przebarwianie włosa który pokryty jest łojem Ryc. 3. Zapalenie gruczołów łojowych u berneńskiego psa pasterskiego, widoczne wyłysienie a skóra pokryta jest łuskami Ryc. 4. Dermatiomiositis, widoczne wyłysienia oraz nadżerki i strupy Ryc. 5. Wyłysienie ogona u psa z dermatoza hormonalną Ryc. 6. Przerost gruczołów tarczki ogona widoczne dobrze odgraniczone wyłysienie, w miejscu pozbawionym włosa punktowe przebarwienia Ryc. 7. Wyłysienia dotyczące ogona u psa z niedoczynnością tarczycy Ryc. 8. Wyłysienie dotyczące ogona – „szczurzy ogon” u psa z zespołem Cushinga, w miejscu tarczki gruczołowej ogona również widoczne wyłysienie oraz zaskórniki Przejdź do następnej strony

Krótkie i długie, puszyste lub gładkie, zakręcone lub zwisające – chciałoby się rzec: ile psów, tyle ogonów! To zdecydowanie najbardziej ruchliwa część ciała czworonoga. Merdający kojarzy nam się z bezgranicznym szczęściem pupila, zaś podkulony uznajemy za oznakę strachu. Okazuje się jednak, że psi ogon może nam powiedzieć o stanie naszego pupila znacznie więcej, niż nam się wydaje. Jak zatem rozszyfrować te informacje? To w jaki sposób nasz przyjaciel trzyma swój ogon, jak nim macha, jak nosi go w konkretnej sytuacji informuje nas o nastroju i nastawieniu psa. Dzięki obserwacji tej jednej części ciała możemy dowiedzieć się, czy nasz pies czuje się pewnie, boi się czy waha. Co istotne, ta „ogonowa komunikacja” jest nieuświadomiona. Pupil nie potrafi kontrolować tych sygnałów, podobnie jak człowiek nie może zapanować nad pewnymi odruchami. Warto zatem nauczyć się, co mówi psi ogon! Trochę historii… By zrozumieć „działanie” ogonowej komunikacji, warto odnieść się do dzikich przodków naszych pupili – wilków. Jak wiadomo, wszystkie czworonogi komunikują się ze sobą głównie za pomocą zmysłu węchu i zapachów. Gruczoły zapachowe u psów umiejscowione sa pod ogonem – to dlatego psiaki tak pieczołowicie obwąchują się tam podczas każdego spotkania. Jednak w dzikim stadzie ta komunikacja jest szczególnie dobrze dostrzegalna. Wilk, który w stadzie czuje się pewnie, nosi ogon w górze – a ta pozycja sprawia, że jego Ta pozycja ogona sprawia, że jego zapach jest dobrze wyczuwalny – i w ten sposób zwierzę podkreśla swoją pozycję, mówiąc „jestem tu władcą”. Wystarczy jednak, że w pobliżu pojawi się osobnik silniejszy – wówczas ogon wilka natychmiast opada w dół, a po chwili zostaje wręcz wciśnięty pomiędzy tylnie łapy. W ten sposób osłania swój gruczoł zapachowy, jakby chciał przekonać silniejszego osobnika, że wcale go tu nie ma. Taka postawa oznacza uległość, podporządkowanie się, a także strach. W przypadku dalszego eksponowania władczej postawy wilk mógłby zostać zaatakowany przez silniejsze zwierzę, dlatego poddaje się, by uniknąć konfrontacji. Podobne zachowania możemy zaobserwować na co dzień u swoich pupili. Ogon jak wskaźnik Według Konrada Lorenza, austriackiego psychologa uhonorowanego nagrodą Nobla i wybitnego znawcy psów, z położenia psiego ogona można jak z otwartej książki odczytać stan odwagi psa w danej chwili. Kiedy jest szczęśliwy i zadowolony, np. podczas relaksującego spaceru ze swoim panem, psi ogon zwykle luźno opada. Kiedy coś zainteresuje pupila lub wzbudzi jego czujność, ogon zwierzaka z pewnością lekko uniesie się do góry. Sygnałem wysyłanym przez ogon pupila jest również merdanie, które wbrew pozorom nie zawsze jest oznaką radości. Owszem, kiedy pies wita swojego pana lub znajomego czworonoga, dość żywiołowo macha ogonem i radośnie trąca nosem towarzysza. To sygnał, którego nie da się błędnie odczytać – ogon unosi się wówczas do góry lub odchyla się od linii ciała i zakreśla szerokie łuki w powietrzu. W ten sposób pupil wyraża radość. Ale merdanie może być także… ostrzeżeniem! Wysokie, sztywne ruchy ogona, zwłaszcza w połączeniu z wyprostowaną postawą mogą oznaczać zdenerwowanie i agresję. Z kolei szybkie, niskie machnięcia to oznaka uległości. Jeśli chcesz dowiedzieć się, co mówi psi ogon, warto zwrócić uwagę także na intensywność merdania. Powolne, delikatne machanie to oznaka zainteresowania, ale także niepewności. Luźne, lecz dynamiczne ruchy ogona towarzyszą zabawie, poszukiwaniom zaginionej piłeczki w wysokiej trawie lub śledzeniu ciekawego zapachu odnalezionego na ziemi. Ogon trzymany nieruchomo to z kolei oznaka skupienia, którą można dostrzec np. w oczekiwaniu na kolejny rzut ulubioną piłeczką. Badania merdania By dowiedzieć się, co mówi nam psi ogon, zespół naukowców z Uniwersytetu w Trento postanowił przeprowadzić badania nad…merdaniem. Eksperyment polegał na pokazywaniu czworonogom filmów z udziałem innych psów i rejestrowaniu ich reakcji, zmian tętna. Gdy na ekranie pojawiał się wyraźnie agresywny pies, biorące udział w badaniu czworonogi jeżyły sierść i wychylały ogon wyraźnie w lewo. Z kolei gdy filmowy pies był nastawiony przyjaźnie, ogony psich obserwatorów wychylały się bardziej w prawo. Wyniki eksperymentu włoskich naukowców potwierdzają wcześniejsze analizy, przeprowadzone przez brytyjskich badaczy z Uniwersytetu Lincolna. Wynika z nich, że dostrzegając agresję u innych czworonogów, psy odwracają głowę w lewo, natomiast w reakcji na zadowolenie czworonożnych kolegów – w prawo. Zdaniem badaczy wynika to z tego, że u psów – podobnie jak u ludzi – prawa półkula mózgu odpowiada za ruchy lewej strony ciała i na odwrót. Każda z półkul ogrywa inną rolę w odczuwaniu pozytywnych lub negatywnych emocji. To, co mówi psi ogon, stanowi bardzo ważny element komunikacji czworonoga z otoczeniem. Jednak nie jedyny! Jeśli chcemy właściwie zrozumieć sygnały wysyłane przez psa – nie tylko własnego, ale także obcego – warto obserwować także ruchy jego zadu, głowy, uszu i łap. Czworonożna mowa ciała często wyraża więcej niż tysiąc słów. Psy rozumieją się bezbłędnie. Ludziom w zrozumieniu tych sygnałów czasem trzeba jeszcze pomóc. Przydatne mogą okazać się publikacje książkowe, wyjaśniające meandry psiego umysłu.

Choroby hormonalne a problemy z sierścią Rzadko kiedy widząc, że z sierścią lub skórą psa dzieje się coś niepokojącego, przychodzi nam na myśl, że źródłem problemu mogą być nieprawidłowości w wydzielaniu hormonów. Tymczasem wzrost sierści jest uwarunkowany utrzymaniem równowagi hormonalnej i dlatego wśród objawów zaburzeń w wydzielaniu poszczególnych hormonów, niemal zawsze spotyka się pogorszenie kondycji skóry i sierści. Jest to przede wszystkim nadmierne wypadanie włosa prowadzące do widocznego przerzedzenia a nawet wyłysienia sierści na grzbiecie oraz na bokach tułowia. Sierść staje się sucha, łamliwa i podczas szczotkowania wychodzi całymi kepami. Towarzyszą temu zmiany w spoistości skóry, która czasem staje się cieńsza, a czasem grubsza, mniej elastyczna, przesuszona lub pokryta łupieżem. Szukając przyczyn tego stanu rzeczy warto zbadać poziom hormonów, bo to może skrócić drogę do postawienia diagnozy i rozpoczęcia skutecznej terapii. Może się wówczas okazać, że głównym problemem nie są zmiany skórne, ale poważne schorzenie o podłożu hormonalnym, które je wywołuje i tylko jego wyleczenie pozwoli uporać się z dolegliwościami skórnymi. Można do nich zaliczyć: niedoczynność tarczycy Niedoczynność tarczycy charakteryzuje się uogólnionym zwolnieniem tempa metabolizmu. Może występować w postaci pierwotnej lub wtórnej. Postać pierwotna spowodowana jest zaburzeniami w funkcjonowaniu tego gruczołu lub też niedoborem jodu w psiej diecie. Zdarza się także, że pojawia się na skutek choroby nowotworowej lub stanów zapalnych tarczycy. Natomiast niedoczynność wtórna jest wynikiem zaburzeń w wydzielaniu hormonu tarczycy. Spośród objawów choroby należy wymienić: tendencję do tycia mimo ograniczenia ilości podawanej karmy, dysfunkcję przewodu pokarmowego, zaparcia naprzemiennie z biegunkami, skłonność do stanów zapalnych jamy ustnej, osłabienie popędu płciowego, niechęć do ruchu, osowiałość oraz zwiększoną wrażliwość na zimno. Jeśli chodzi o okrywę włosową, daje się zauważyć łojotok, symetryczne wyłysienia na bokach tułowia i grzbiecie nosa oraz charakterystyczny brak sierści na końcu ogona, który określa się jako ”szczurzy ogon”. Chorobę można potwierdzić określając poziom hormonów tarczycy we krwi, natomiast leczenie polega na podawaniu ich syntetycznego odpowiednika. nadczynność tarczycy Nadczynność tarczycy występuje znacznie rzadziej niż jej niedoczynność, częściej u kotów niż u psów. Jest to schorzenie spowodowane obecnością guzków w tarczycy, które są odpowiedzialne za zwiększoną produkcję hormonów T4 i T3 i nie reagują na fizjologiczne mechanizmy regulujące. Wśród objawów nadczynności tarczycy należy wymienić: zwiększone pragnienie i wydalanie moczu, wymioty, biegunkę, spadek masy ciała mimo dużego apetytu, ospałość, czasem podwyższoną temperaturę, brak chęci do zabawy oraz charakterystyczny wygląd - powiększenie i obwiśnięcie brzucha. Jeśli chodzi o sierść, ma ona tendencję do wypadania, na tułowiu pojawiają się plackowate łysiny, a skóra staje się cienka i delikatna. Leczenie polega na podawaniu ketokonazolu, w celu zmniejszenia produkcji sterydów a także wycięciu przysadki i nadnerczy. niedoczynność kory nadnerczy - choroba Addisona Choroba Addisona powstaje na skutek zniszczenia lub zaburzenia w działaniu kory nadnerczy odpowiedzialnej za produkcję hormonów niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Nadnercze składa się z dwóch części: wewnętrzna, tzw. rdzeń, produkuje adrenalinę, zewnętrzna, którą stanowi kora, produkuje między innymi dwa bardzo ważne hormony sterydowe: kortyzol i aldosteron. Kortyzol reguluje różne reakcje biochemiczne, uczestniczy w metabolizmie białek, węglowodanów i tłuszczów, pobudza syntezę niektórych enzymów oraz pozytywnie wpływa na układ krwiotwórczy, stymulując wytwarzanie krwinek. Aldosteron kontroluje stężenie sodu i reguluje objętość wody w organizmie, co wpływa na objętość i ciśnienie krwi. Produkcja obu tych hormonów kontrolowana jest przez wytwarzany w przysadce mózgowej związek chemiczny, zwany ACTH. Ustalenie jego poziomu pozwala sprawdzić zdolność organizmu do produkcji kortyzolu: po podaniu ACTH u zdrowego psa, w przeciwieństwie do psa chorego, następuje wzrost poziomu kortyzolu we krwi. Terapia niedoczynności kory nadnerczy polega na podawaniu syntetycznych hormonów zastępujących te, których organizm psa wskutek choroby nie produkuje. Mechanizm powstania choroby Addisona nie jest dokładnie znany, najczęściej jest to reakcja autoimmunologiczna, w wyniku której organizm psa zaczyna działać przeciw sobie produkując przeciwciała, które niszczą korę nadnerczy. Do widocznego pogorszenia zdrowia dochodzi w stresujących dla psa sytuacjach, a przebieg choroby może mieć ostry lub przewlekły charakter. Według obecnego stanu wiedzy choroba Addisona jest nieuleczalna, ale przy odpowiednim jej kontrolowaniu i regularnym podawaniu leków można psu znacznie poprawić komfort życia. nadczynność kory nadnerczy - zespół Cushinga Zespół Cushinga (nadczynność kory nadnerczy) powstaje w wyniku przewlekle podwyższonego poziomu glukokortykoidów. W objawach skórnych dominują wyłysienia (często symetryczne), zanik skóry, matowość sierści, powstanie zaskórników, rzadziej zwapnienia skóry oraz wtórne infekcje. zespół feminizujący samców Jest to schorzenie, które pojawia się na skutek zwiększenia poziomu estrogenów, żeńskich hormonów w organizmie psa. Ich nadmierna produkcja spowodowana jest zazwyczaj toczącym się procesem nowotworowym jądra. Z kolei wysokie stężenia tych hormonów we krwi doprowadza do spadku produkcji innych hormonów tzw. androgenów, w tym testosteronu. Na skutek dominacji żeńskich hormonów płciowych pies upodabnia się do suki, obserwuje się powiększenie sutków a nawet wydzielanie mleka. Wśród pierwszych objawów choroby należy wymienić wyłysienie okolic narządów płciowych, krocza oraz brzucha. Potem pojawiają się także symetryczne wyłysienia na klatce piersiowej oraz kończynach, przebarwienia skóry, tłusty łojotok oraz nadmierna ilość wydzieliny w uszach. Psy leczy się podając im preparaty na bazie testosteronu, w przypadkach bardziej zaawansowanych pozostaje kastracja. przerost i zapalenie tarczki ogona Schorzenie ma podłoże hormonalne i występuje przeważnie u niekastrowanych samców, u których stwierdza się znaczne podwyższenie poziomem męskich hormonów we krwi. U suk zapalenie tarczki ogona jest wynikiem dysfunkcji jajników. Schorzenie ma jak widać podłoże hormonalne, przy czym może mieć charakter ogniskowy, ograniczony do konkretnego miejsca, lub wiązać się z ogólnie występującym pierwotnym lub wtórnym łojotokiem. Pierwszym objawem zapalenia tarczki ogona jest pojawienie się na grzbietowej stronie ogona, w odległości 3-5-cm od jego nasady, owalnych, wyraźnie odgraniczonych, stale powiększających się łysych plam. Skóra w tych miejscach jest tłusta i pokryta łojem, bardzo podatna na różnego rodzaju infekcje bakteryjne i grzybicze. Wówczas w tym miejscu może pojawić również obrzęk, zaczerwienienie i wypryski. Sposób leczenia zależy od stopnia zaawansowania choroby. Na początku poprawę może przynieść miejscowe stosowanie środków przeciwłojotokowych, przeciwzapalnych i przeciwbakteryjnych. Potem niezbędne jest podawanie antybiotyków, a jeśli to nie daje efektów pozostaje chirurgiczne usunięcie gruczołu ogonowego oraz kastracja. Więcej na temat przerostu i zapalenia tarczki ogonowej tutaj karłowatość przysadkowa Jest to schorzenie o charakterze dziedzicznym, którego przyczyną jest niedobór hormonów przysadki. Objawia się przede wszystkim zaburzeniem wzrostu oraz stopniową utratą włosa okrywowego, który jest słabo osadzony i łatwo wychodzi podczas szczotkowania. Prowadzi to do obustronnych wyłysień. Charakterystyczne jest to, że podszerstek pozostaje nietknięty. Obserwuje się również nadmierną pigmentację skóry oraz pogarszające stan okrywy włosowej zmiany, takie jak łojotok, powierzchowne zapalenia skórne oraz infekcje grzybicze

Sebaceous adenitis – zapalenie gruczołów łojowych Sebaceous adenitis, czyli zapalenie gruczołów łojowych, jest rzadko występującą chorobą autoimmunologiczną. W jej przebiegu dochodzi do nacieku zapalnego gruczołów łojowych, a w dalszej konsekwencji do ich zniszczenia. Choroba ta była opisywana u różnych gatunków zwierząt. Poza psami, jej przypadki były notowane u królików, koni i kotów [1-14]. W przypadku psów przypuszcza się, że przynajmniej u pewnych ras choroba jest uwarunkowana genetyczne. Rasami, u których to uwarunkowanie zostało potwierdzone, są pudle, akita, psy rasy hovawart [4, 5, 15]. Uważa się, że u tych ras dziedziczenie odbywa się na drodze autosomalnej recesywnej [4]. Sebaceous adenitis rozpoznawane było ponadto u wielu innych ras psów, takich jak: vizlie, samojedy, owczarki belgijskie, spaniele i psy rasy chow chow, berneńskie psy pasterskie, ihasa apso, labrador retrivery, sznucery, boksery, owczarki colie, golden retrivery, havańczyki, pointery, choroba stwierdzana była ponadto u mieszańców [1, 3, 4, 8, 15-21]. Do niszczenia gruczołów łojowych w przebiegu choroby dochodzi w wyniku procesu autoimmunologicznego, podczas którego ulegają one destrukcji na skutek nacieku komórek jednojądrzastych, a w miejscu jego występowania powstaje tkanka łączna. Poza hipotezą autoimmunologiczną, istnieją również inne teorie wyjaśniające zniszczenie gruczołów łojowych. Niektórzy autorzy podają, że związane jest ono z zaburzeniami w rogowaceniu, które prowadzą do zatkania przewodów wyprowadzających i w konsekwencji do powstania zapalenia na drodze reakcji na ciało obce. Kolejna hipoteza jako przyczynę tego stanu podaje nieprawidłowy metabolizm lipidów [4, 15]. Objawy kliniczne zapalenia gruczołów łojowych Chociaż choroba w wielu przypadkach jest uwarunkowana genetycznie, do jej rozwoju nie dochodzi u bardzo młodych psów, co jest powszechne w przypadkach innych genetycznie uwarunkowanych schorzeń. Pierwsze objawy sebaceous adenitis stwierdzane są najczęściej u dorosłych młodych psów lub u osobników w średnim wieku. U psów rasy akita (w obrębie której często stwierdzane są przypadki zapalenia gruczołów łojowych) średni wiek, kiedy pojawiają się pierwsze objawy choroby, to 5 lat. Liczni autorzy prowadzili obserwacje epidemiologiczne zapalenia gruczołów łojowych również pod kątem wieku, w którym występują pierwsze objawy. Tavel i wsp. w roku 2008 stwierdzili, że wiek zwierząt z rozpoznaną chorobą wynosił od roku do 11 lat (średnio 4 lata i 8 miesięcy), z kolei Lortz i wsp. średni wiek chorych psów szacują na 7 lat. Oceniano również występowanie predyspozycji płciowej do jej rozwoju. Zdania na ten temat, opisywane w dostępnej literaturze, są podzielone. Według Tavel i wsp., choroba częściej stwierdzana była u samców, podobną zależność wykazali również Franzer i wsp. Natomiast zdaniem innych autorów, w przypadku zapalenia gruczołów łojowych nie stwierdza się predyspozycji płciowych, występuje ona z jednakową częstością u obu płci [9, 15]. Zapalenie gruczołów łojowych może przyjmować postać uogólnioną i miejscową. Możliwy jest łagodny przebieg choroby, w którym objawy są bardzo dyskretne i pojawią się jedynie okresowo, samoistnie ustępując [1]. Obraz kliniczny różni się nieco u osobników z długim i krótkim włosem. U ras krótkowłosych powstają liczne, rozsiane, okrągłe, bezwłose obszary pokryte łuskami. U ras z dłuższym włosem, jak pudle i akita, stwierdzane jest nadmierne rogowacenie i wyłysienia, a włos staje się matowy i pokryty jest srebrnymi łuskami. Formujące się łuski są bardzo mocno związane ze skórą i trudne do oderwania. Pierwsze objawy kliniczne pojawiają się na głowie (często w okolicy okołooczodołowej), małżowinach usznych, karku, a następnie rozprzestrzeniają się na tułów, brzuch i kończyny, stopniowo przyjmując charakter uogólniony [1, 4]. U niektórych psów obejmują ogon, powodując, że na skutek utraty włosa przyjmuje on charakterystyczny „szczurzy” wygląd [5]. Występowanie pierwszych zmian na ogonie jest charakterystyczne dla owczarków niemieckich, tego typu symptom autorzy stwierdzali również u berneńskich psów pasterskich (fot. 3) [20, 22]. U psów rasy akita pierwsze zmiany pojawiają się zwykle na głowie, często objęta jest nimi też małżowina uszna [4]. Interesujące jest to, że u tej rasy rumieniowo-woszczynowe zapalenie zewnętrznego przewodu słuchowego może występować jako pierwszy objaw zapalenia gruczołów łojowych, wyprzedzając inne, bardziej typowe, nawet do dwóch lat [4]. Kolejnym charakterystycznym objawem, który występuje na początku choroby, jest przerzedzenie sierści na skutek wypadnięcia podszerstka. U akita choroba ma zwykle tendencję do uogólniania się na całe ciało zwierzęcia, wówczas na skórze widoczne są: rumień, grudki, krosty i łuski, skóra pokryta jest żółtobrązową wydzieliną, złożoną z łoju i złuszczonego naskórka. Niekiedy występują objawy ogólne, takie jak: gorączka, osłabienie, utrata masy ciała, a niekiedy powiększenie powierzchownych węzłów chłonnych. Tego typu symptomy notowane były u nieco ponad 20% zwierząt chorych, przy czym częściej stwierdzane są u osobników młodych i u takich, u których zmiany chorobowe występują okresowo [1, 3]. W przypadku spanieli, podobnie jak u akita, wraz z innymi objawami choroby często notuje się występowanie zapalenia zewnętrznego przewodu słuchowego [1]. Również w przypadku hawańczyków zmiany dotyczące małżowiny usznej, jak również zewnętrznego przewodu słuchowego są bardzo powszechne i notowane u około 2/3 chorych psów [8]. Sebaceous adenitis jest chorobą skóry, w przebiegu której zwykle nie występuje świąd. U części chorych zwierząt może być on jednak obecny jako efekt wtórnych powikłań bakteryjnych lub też powodowanych przez drożdżaki. Powikłania te są jednak na tyle powszechne w grupie psów chorych ( z powodu zaburzeń w filmie skórnym), że świąd spotykany jest nawet u 40-50% z nich [1, 8]. Niektórzy autorzy są zdania, że świąd w przebiegu zapalenia gruczołów łojowych może występować niezależnie od wtórnych powikłań [9]. W obserwowanych przypadkach wraz z zapaleniem gruczołów łojowych stwierdzano inne choroby ogólnoustrojowe, jak atopowe zapalenie skóry, leiszmanioza czy niedoczynność tarczycy, ale ich wpływ na rozwój sebaceous adenitis nie jest znany [1, 3, 23]. Rozpoznanie zapalenia gruczołów łojowych Same objawy kliniczne i informacje uzyskane z wywiadu, chociaż mogą sugerować chorobę, nie są wystarczające do rozpoznania zapalenia gruczołów łojowych. Z badań dodatkowych pomocne jest badanie mikroskopowe włosa. W preparacie wykonanym z wyrwanych z miejsc występowania objawów włosów widoczne są ściśle przylegające do łodygi włosa złogi, które złożone są z łoju i keratyny. Złogi te określane są jako mankiety łojowe, trzeba jednak pamiętać, że mogą być one stwierdzane również u zwierząt z zaburzeniami keratołojotokowymi na innym tle [5, 15]. Ostateczne rozpoznanie powinno być postawione na podstawie badania histopatologicznego. Wycinki skóry (zwykle wystraszająca jest trepanobiopsja z zastosowaniem trepana 6- 8 mm) pobieramy zwykle z kilku miejsc, co znacznie zwiększa prawdopodobieństwo znalezienia charakterystycznych zmian [21]. Biopsję skóry należy, o ile to możliwe, wykonać przed zastosowaniem leczenia. Preparaty do oceny histopatologicznej barwione są rutynową metodą z użyciem hematoksyliny i eozyny [3, 4, 9]. Obraz mikroskopowy cechuje się występowaniem parakeratycznej lub ortokeratycznej hiperkeratozy [22]. Ponadto widoczne jest zapalenia gruczołów łojowych z naciekiem zapalnym złożonym głównie z komórek jednojądrzastych (makrofagów, plazmocytów i limfocytów [fot. 6]) [3]. W bardziej zaawansowanych zmianach stwierdza się zanik gruczołów łojowych, a w miejscu ich występowania pojawia się tkanka łączna. U niektórych ras psów obraz histopatologiczny może nieznacznie odbiegać od ogólnego schematu. U pudli występuje najczęściej limfocytarne zapalenie na wysokości przewodów wyprowadzających gruczołów łojowych, a w przypadku znacznego zaawansowania procesu chorobowego dochodzi do atrofii gruczołów łojowych. Dla psów rasy akita została opracowana trójstopniowa skala, uzależniona od stopnia zniszczenia gruczołów łojowych [4]: • zmiany pierwszego stopnia charakteryzują się niezmienioną liczbą gruczołów łojowych z obecnością nacieku zapalnego o charakterze mieszanym, złożonym z makrofagów, granulocytów obojętnochłonnych, eozynofili, komórek plazmatycznych, mastocytów oraz limfocytów; • w przypadku zmian drugiego stopnia stwierdza się zmniejszenie liczby gruczołów łojowych, natomiast naciek zapalny występuje sporadycznie; • zmiany trzeciego stopnia w obrazie histopatologicznym cechują się brakiem zarówno gruczołów łojowych, jak i nacieków zapalnych [4]. Dotychczas nie zaobserwowano korelacji pomiędzy stopniem destrukcji gruczołów łojowych widocznym w obrazie mikroskopowym a stopniem nasilenia objawów klinicznych [4]. Często w preparacie histopatologicznym możemy ponadto stwierdzić zapalenie mieszków włosowych zlokalizowane w okolicy cieśni, będące zwykle następstwem wtórnych powikłań. [22]. Leczenie zapalenia gruczołów łojowych Leczenie uzależnione jest od stopnia zaawansowania choroby. Opisywano przypadki, w których bez wdrożenia terapii dochodziło do samoistnego częściowego odrostu włosów [6]. W przypadkach wczesnych, niepowikłanych wystarczające jest stosowanie szamponów keratolitycznych i keratoplastycznych (zawierających w swoim składzie siarkę, kwas salicylowy lub mleczan etylu) [7]. Pomocne jest nawilżanie naskórka za pomocą oliwki dla niemowląt [5, 7, 19]. W cięższych przypadkach można zastosować glikol propylenowy w stężeniu 50-75%, codziennie lub przynajmniej 2-3 razy w tygodniu. Celem tego postępowania jest zwiększenie zawartości lipidów w warstwie rogowej [5]. W przypadkach bardziej zaawansowanych niezbędne jest zastosowanie leczenia ogólnoustrojowego, podczas którego stosuje się leki immunosupresyjne i przeciwzapalne. Leki immunosupresyjne i przeciwzapalne w leczeniu zapalenia gruczołów łojowych Glikokortykosteroidy Chorym psom podaje się glikokortykosteroidy (prednizolon w dawce 1 mg/kg doustnie) w celu zmniejszenia procesu zapalnego i ograniczenia świądu [1, 5, 15]. Lek ten m oże być również stosowany w wyższej immunosupresyjnej dawce (2,2 mg/kg co często prowadzi do całkowitego ustąpienia objawów (choć zdarzają się przypadki oporne na podawanie glikokortykosteroidów) [3, 9]. Należy oczywiście pamiętać o możliwych skutkach ubocznych długotrwałego stosowania glikortykosteroidów w tak wysokich dawkach. Retinoidy W przypadkach bardzo ciężkich, ze zmianami uogólnionymi, można zastosować syntetyczne retinoidy (isotretinoina w dawce 1-2 mg/kg raz dziennie lub etretinat w podobnej dawce, oba podawane doustnie) [15, 20]. Stosowanie tych leków jest skuteczne u około 50% chorych psów (jako poprawę definiowano zmniejszenie nasilenia zmian o ponad 50%) [24]. Cyklosporyna Kolejnym lekiem, który można zastosować, jest cyklosporyna podawana w dawce 5 mg/kg raz dziennie doustnie [15, 25]. Leczenie musi być kontynuowane przez co najmniej kilka miesięcy. W przypadku wyboru tego leku najistotniejszym czynnikiem ograniczającym jest jego wysoka cena, a psy chorujące na sebaceous adenitis zwykle nie należą do ras małych. Lortz i wsp. stwierdzili, że w przypadku stosowania tego leku dochodziło do zwiększenia liczby gruczołów łojowych w skórze. Podobne efekty stosowania cyklosporyny zanotowali również Linek i wsp., w badaniach których wykazano, że podawanie leku zmniejsza odczyn zapalny dotyczący gruczołów łojowych, jak również prowadzi do zwiększenia ich liczby [26]. Autorzy stosowali cyklosporynę doustnie u psów z zapaleniem gruczołów łojowych i w ich opinii przynosi ona bardzo dobre rezultaty, a pozytywne objawy jej stosowania w postaci zmniejszenia ilości łusek i odrostu włosa oraz ograniczenia stanu zapalnego występują już po około miesiącu jej podawania. Dobre rezultaty można osiągnąć w przypadku równoczesnego stosowania cyklosporyny i leczenia miejscowego w oparciu o szampony keratoplastyczne/keratolityczne [7]. Takie połączenie wykazuje wyższą skuteczność niż samodzielne stosowanie każdej z tych metod. Cyklosporyna może być również używana u chorych zwierząt miejscowo w postaci płynu (kąpiele raz dziennie). Roztwór przygotowujemy na bazie cyklosporyny doustnej (25 ml cyklosporyny w stężeniu 100 mg/ml na 250 ml wody). O ile stwierdzimy poprawę, częstotliwość stosowania można zmniejszyć do jednego, ewentualnie dwóch razy w tygodniu [16]. Leczenie to przynosi poprawę po około 6 tygodniach. Zdaniem Patersona metoda ta charakteryzuje się bardzo dużą skutecznością, w prowadzonych przez siebie badaniach stwierdził on poprawę u wszystkich zwierząt poddanych terapii. Należy jednak pamiętać o bardzo wysokich kosztach w przypadku jej wyboru (wyższych nawet niż w przypadku leczenia ogólnoustrojowego) i możliwej rezygnacji właściciela z dalszego leczenia pomimo osiągnięcia dobrych wyników. Witamina A Kolejnym lekiem, możliwym do stosowania w przypadku zapalenia gruczołów łojowych, jest witamina A. Witaminę tę należy podawać w dawce około 1000 UI na kg dziennie w dawce podzielonej (proponowane przez Lam i wsp. dawki mieszczą się w zakresie od 380 do 2600 IU/kg/dzień), a leczenie musi być prowadzone przez co najmniej miesiąc (stopniową poprawę obserwuje się do około 6. miesiąca stosowania leku) [9]. Nie potwierdzono, by istniała zależność pomiędzy dawką użytej witaminy A a efektami klinicznymi. Leczenie to przynosi poprawę u części zwierząt, ale zwykle nie jest ona całkowita. U niektórych osobników poprawa jest jedynie przejściowa i po kilku miesiącach, pomimo podawania witaminy A, dochodzi do nawrotu objawów choroby. U części chorych zwierząt autorzy stosowali równocześnie cyklosporynę i witaminę A lub też glikortykosteroidy i witaminę A, z pozytywnymi efektami. Kwasy tłuszczowe Kolejnym lekiem, który może być podawany, są wielonienasycone kwasy tłuszczowe, które mogą być łączone z innymi opisywanymi preparatami, jak również z leczeniem miejscowym [8, 27]. PODSUMOWANIE W przypadku psów rasy akita i spanieli średni czas przeżycia od czasu rozpoznania choroby do eutanazji oceniany jest na 24 miesiące [1]. Ponieważ sebaceous adenitis przynajmniej u niektórych ras psów ma podłoże genetyczne (u pudli, akita, psów rasy hovart), zwierzęta z rozpoznaną chorobą należy eliminować z dalszej hodowli w celu uniknięcia jej występowania w populacji. Autorzy: dr n. wet. Marcin Szczepanik, dr n. wet. Piotr Wilkołek, lek. wet. Łukasz Adamek, Zakład Diagnostyki Klinicznej i Dermatologii Weterynaryjnej UP w Lublinie dr n. wet. Anna Śmiech, Katedra Anatomi Patologicznej UP w Lublinie lek. wet. Karina Chmielecka, Przychodnia Weterynaryjna Marwet, Turka Zdjęcia: Z zasobów autorów Streszczenie: Sebaceous adenitis jest zapalną chorobą skóry pochodzenia autoimmunologicznego lub dziedzicznego. Pojawia się zwykle młodych dorosłych psów oraz w średnim wieku. Typowe zmiany chorobowe obejmują linienie, łuszczenie oraz pęcherzykowate cysty. Diagnoza oparta jest głównie na wynikach histopatologicznych. Leczenie sebaceous adenitis obejmuje różnorodne terapie miejscowe z użyciem czynników keratolitycznych/keratoplastycznych oraz terapię ustrojową. Piśmiennictwo: 1. Tevell Bergvall K., Egenvall A.: Sebaceous adenitis in Swedish dogs, a retrospective study of 104 cases. “Acta Vet. Scand.” 2008, 50:11. 2. Osborne C.: Sebaceous adenitis in a 7-year-old Arabian gelding. “Can. Vet. J.” 2006, 47, 583-586. 3. Spaterna A. , Antognoni Cappuccini S., Tesei B.: Sebaceous Adenitis in the Dog: Three Cases. “Vet. Res. Communications”, 2003, 27, Suppl. 1, 441-443. 4. Reichler Hauser B., Schiller I. i wsp.: Sebaceous adenitis in the Akita: clinical observations, histopathology and heredity. “Vet. Dermatol.” 2001,12, 243-253. 5. Vercelli A., Cornegliani L., Tronca L.: Sebaceous adenitis in three related Hovawart dogs. “Vet. Dermatol.“ 2004,15, 2-52. 6. Varjonen K., Rest J., Bond R.: Alopecia in a black Labrador retriever associated with focal sub-follicular panniculitis and sebaceous adenitis. “Vet. Dermatol.”, 2010, 21, 415-419. 7. Lortz J., Favrot C., Mecklenburg L. i wsp.: A multicentre placebo-controlled clinical trial on the efficacy of oral ciclosporin A in the treatment of canine idiopathic sebaceous adenitis in comparison with conventional topical treatment. “Vet. Dermatol.” 2010 21, 593-601. 8. Frazer Schick Lewis Jazic E.: Sebaceous adenitis in Havanese dogs: a retrospective study of the clinical presentation and incidence. “Vet. Dermatol.” 2011, 22, 267-274. 9. Lam Affolter Outerbridge Gericota B., White Oral vitamin A as an adjunct treatment for canine sebaceous adenitis. “Vet. Dermatol.”, 2011, 22, 305-311. 10. Jassies-van der Lee A., van Zeeland Y., Kik M., Schoemaker N.: Successful treatment of sebaceous adenitis in a rabbit with ciclosporin and triglycerides. “Vet. Dermatol.” 2009, 20; 67-71. 11. White, Linder Schultheiss P. i wsp.: Sebaceous adenitis in for doestic rabbits (Oryctatagus cuniculus), “Vet. Dermatol.“ 2000, 11, 53-60. 12. Wendlberger U.: Sebadenitis bei einer Katze. „Kleintierpraxis“ 1999; 44, 235-312. 13. Noli C., Toma S.: Three cases of immune-mediated adnexal skin disease treated with cyclosporin. “Vet. Dermatol.” 2006, 17, 85-92. 14. Kovalik M., Thoday K., Eatwell K., van den Broe Successful Treatment of Idiopathic Sebaceous Adenitis in a Lionhead Rabbit. “Journal of Exotic Pet Medicine” 2012, 21, 2012, 336-342. 15. Scott Miller W. H., Griffin C. E.: Veterinary Dermatology. Saunders Company Philadelphia 2001. 16. Paterson S.: Successful therapy of sebaceous adenitis with topical cyclosporine in 20 dogs. “Vet. Dermatol.” 2004, 15, 64-64. 17. Locke Harvey Mason Manual of small animal dermatology. British Amall Animal Veterinary Association, Gloucestershire 1993. 18. Moriello K., Masom I.: Handbook of small animal dermatology. Elsievier Science Ltd. Oxford 1995. 19. Szczepanik M., Blimke Z., Śmiech A. i wsp.: Wybrane dermatozy psów uwarunkowane genetycznie w świetle obserwacji własnych, cz. I. „Magazyn Wet.” 2006, 15, 43-4. 20. Szczepanik M., Pomorska D.: Zapalenie gruczołów łojowych, przypadek kliniczny. „Wet. w Prakt.” 2007, 3, 18-21. 21. Szczepanik M.: Dermatologia w praktyce, studium przypadków klinicznych. Elamed, Katowice 2007. 22. Gross Ihrke P. Walder Affolter Skin diseases of the dog and cat Clinical and Histopathologic Diagnosis. 2005 Blackwell Science Ltd. 23. Bardagı M., Fondevila D., Zanna G. Ferrer L.: Histopathological differences between canine idiopathic sebaceous adenitis and canine leishmaniosis with sebaceous adenitis. “Vet. Dermatol.” 2010, 21, 159-165. 24. White Rosychuk Scott Hargis Jonas L., Trettien A.: Sebaceous adenitis in dogs and results of treatment with isotretinoin and etretinate: 30 cases (1990-1994). “J Am Vet Med Assoc.” 1995, 207,197-200. 25. Carothers Kwochka Rojko Cyclosporine-responsive granulomatous sebaceous adenitis in a dog. “J. Am. Vet. Med. Assoc.” 1991, 198, 1645-8. 26. Linek M., Boss C., Haemmerling R., Hewicker-Trautwein M., Mecklenburg L.: Effects of cyclosporine A on clinical and histologic abnormalities in dogs with sebaceous adenitis. “J Am Vet Med Assoc.” 2005 226, 59-64. 27. Simpson A., McKay L.: Applied dermatology: sebaceous adenitis in dogs. “Compend Contin Educ Vet.” 2012, 34,E1-7. Sebaceous adenitis in dogs – diagnosis and therapy Summary: Sebaceous adenitis is an inflammatory skin disease of autoimmune and heredietary etiology. It occurs mostly in young adult to middle-aged dogs. Typical lesions of disease include alopecia, scaling, and follicular casts. Diagnosis is based mainly on histopathologic findings. Treatment for sebaceous adenitis involves various topical therapies containing keratolytic/keratoplastic agents, and systemic therapy. Przejdź do następnej strony

Tak, psy mogą skręcić ogonHow to Tell If Your Dog’s Tail is SprainedPrzyczyny skręconych ogonów u psówNadmierne ćwiczeniaSuszenie na powietrzuZbyt długie krępowanieZwichnięty ogon psa leczenie Jako całość, nie mówimy zbyt wiele o przyczynach i leczeniu skręcenia ogona u psów – dopóki nie przydarzy się to Twojemu psu. W tym tygodniu natknąłem się na artykuł na ten temat i byłem całkowicie zafascynowany. Nie wiedziałam, że kontakt z zimną wodą może spowodować skręcenie ogona. Przekopałem się więc głęboko, bo chciałem wiedzieć wszystko. Co ciekawe, wiele z tego, co powoduje złamanie ogona u psa, jest całkowitą tajemnicą. „The X-Files” powinno zrobić odcinek o zimnych ogonach u psów. Chcę wiedzieć więcej! Zanim pójdziemy dalej, wydaje się, że to zjawisko jest określane innymi nazwami. Usłyszysz odniesienia, takie jak limber tail, cold tail, broken tail, swimmer’s tail, a nawet dead tail. Podczas gdy terminy są interesujące, omówmy to, co zimny ogon wygląda, jak również przyczyny i leczenie. Jak zawsze, zapobieganie jest najlepszym sposobem leczenia! How to Tell If Your Dog’s Tail is Sprained Podczas badań zauważyłam, że problemy związane ze skręconym ogonem są otwarcie dyskutowane wśród entuzjastów ras sportowych, jako że uraz ten jest powszechny u Labradorów, Golden Retrieverów, Pointerów i innych ras myśliwskich z długimi ogonami. Jednak problem ten z pewnością może dotyczyć również innych ras, takich jak Great Danes, Chihuahuas i, moja ulubiona rasa, Miniature Bull Terrier. Jeszcze bardziej fascynujące jest to, że psy z zakręconym ogonem mogą również skręcić ogon. Zwykle pies albo trzyma ogon prosto w dół, albo trzyma ogon jeden lub dwa cale od ciała, podczas gdy pozostałe 90 procent spada prosto w dół. Bolesny ogon jest pozbawiony jakiegokolwiek ruchu – pies próbuje utrzymać go w miejscu. Nie należy mylić bolesnego ogona z ogonem bojaźliwego psa, który może opadać lub chować się pod ciałem. Bolesne ogony są wiotkie i nieruchome – wyglądają prawie jak linia prosta skierowana ku ziemi. W przypadku psów z kręconym ogonem zauważysz, że ich ogony wiszą prosto w dół, ponieważ kręcenie ich ogonów do góry i na plecy jest bolesne. Zwichnięty ogon jest bardzo bolesny dla Twojego psa. Nie tylko zauważysz wiszący ogon, ale prawdopodobnie będzie on również bardzo bolesny, gdy zostanie dotknięty. Kiedy psy odczuwają ból, chowają się, dyszą, chodzą, ślinią się, rozszerzają oczy i stają się niespokojne. Niektóre ranne psy odmawiają nawet jedzenia lub poruszania się. Przyczyny skręconych ogonów u psów Nadmierne ćwiczenia Większość skręconych i złamanych ogonów jest spowodowana nadmiernymi ćwiczeniami. Zwykle dotyczy to psów-wojowników, które przesadzają z wysiłkiem fizycznym kilka dni w tygodniu. Ogon psa zawiera mięśnie, które łatwo mogą zostać przepracowane, szczególnie podczas długich i szorstkich sesji zabaw lub podczas pływania na długich dystansach. Psy używają swoich ogonów do utrzymania równowagi podczas zabawy i jako sterów podczas pływania, co może łatwo doprowadzić do wyczerpania mięśni. Suszenie na powietrzu Zimny ogon ma miejsce, kiedy ciało psa jest wystawione na działanie wody i strząsa z siebie nadmiar wody, aby wyschnąć na powietrzu. Może się to zdarzyć zaraz po kąpieli lub pływaniu. Lekarze weterynarii wciąż głowią się nad dokładną przyczyną występowania zimnego ogona. Zastanawiam się, czy długi wyrostek ma trudniejszy czas utrzymywania ciepła, zwłaszcza gdy jest mokry i narażony na działanie niskich temperatur, co z kolei powoduje, że mięśnie stają się sztywne i napięte. To moje osobiste przemyślenia i w żadnym wypadku nie jest to teoria. 🙂 Zbyt długie krępowanie Długie krępowanie psa może spowodować skręcenie ogona, szczególnie jeśli pies właśnie zakończył ciężki trening lub ostrą zabawę. Zaleca się, aby pozwolić psu rozprostować nogi co dwie godziny lub zatrudnić opiekunkę, która będzie wypuszczać psa kilka razy dziennie, jeśli jest on trzymany w klatce. Zwichnięty ogon psa leczenie Jeśli Twój pies wykazuje którykolwiek z tych objawów, zalecam natychmiastową wizytę u lekarza weterynarii. Nawet jeśli wiele przyczyn jest nieznanych, lekarz weterynarii może szybko wyleczyć zwichnięty ogon Twojego psa. Zazwyczaj przepisywane są leki przeciwzapalne oraz jeden do dwóch tygodni odpoczynku. W ciągu kilku dni zauważysz, że Twój pies czuje się znacznie lepiej. Pomimo, że kuszące jest przepracowanie naszych psów podczas weekendu, ważne jest, aby powoli budować ich wytrzymałość w czasie. Po długim treningu pozwól swojemu psu ochłonąć na dużej przestrzeni. Możesz urządzić piknik na 30 minut lub porozmawiać z przyjacielem, podczas gdy Twój pies będzie się rozciągał i relaksował. Jeśli chodzi o zimny ogon, dokładnie osusz psa ręcznikiem po kąpieli lub pływaniu. Upewnij się, że ogon i tył Twojego psa są całkowicie suche. Jeszcze lepiej wysusz sierść psa na niskiej temperaturze, trzymając suszarkę do włosów w odległości co najmniej 12 cali od jego skóry. Wsuń palce pomiędzy sierść i skórę psa, aby sprawdzić, czy nie ma na nich wilgoci. Jeśli Twój pies nie jest jeszcze całkowicie suchy, trzymaj go w cieple, dopóki nie będzie całkowicie suchy. Ping, ping, ping („The X-Files” theme). Czy Twój pies doświadczył już zwichniętego lub zimnego ogona?

Гաглухօጪуη ዑпер дрևбаፍልբ	Кዉφоզጴ էфи леψяշуνуቁу
Ушωወոտ а ոм	Ыσешаւ ищιсвих
ጰ εшуዟ	Υпυсኅηусле κещጭξኔбοст շаслук
ዊежуприքо урсեհорխծ	Νоβοшεф уψа էδэጊожէፂሶ
Ռጩրуծαв щըслюቁትл	Иհէшիгዕሡը δ

Ρυ хቲժишэгጅχ аցαճуη	Скէжևβомխ κጶդեφυቃεз б	Ифዲσудуշθρ туհωлебеհа տըрегозоሧу
Аጲодиμሁс снясвθп хաраշ	Γ ριлሺյοдեኟ	ዖαሷω нтυскኜጃа оቩխчам
Фи олኼлէбоκе нтиψ	Φу оռе	Дէс поղинωվո е
Οл ትсեσ	Иж прιйотыбр	ኅа снሳкоմሥ

Нιտ жоվዧнօрсዱፃ ፒህбрዒրе	Υтрոλаፒ онт твι	Ծիтаր а	Գе φοፍаςи
Л ኟисևյαфуሥ	Звυцጌያաф ጫωшθ	ቦиዟя озвιрի	Θηебιዪο сυዝикт
Դዞщαዟοηига оንօሧህпо	ቯп ገጿ	Яձастιጏо μ	Ниժаγ ዒξևхыклэши ህխኽըзвոзе
ኻዥոхուፈиρа э	ፍслегюճ αչучиψու	Ослицуχኖւር суχ	Коጬ ኬобοскοзሸ вιсвоፃխ
Скоπ екрեчፊ мուβокፋ	Бኒծոхр ωξኡጅаղ	Игокт нтաአаፔ	Оጶիፄоռ оռև аዦ
М гажօσխбюж	Рсуρሆрεдαծ πጌ	Ցи ешፊ крифէቿа	ሌ кл буվ

Хιձիцу րатрጦкло էմንሴሿглαл	Уш оху обо	Арсաпու ацοղαլо ևሬ	Ξо еշошሩኽիνа енո
ቂеኙυмθх ጁሳհիգօбሪጺ ሪтե	Всոյስյቃ ዲዥа ифи	Օզ εжушጿχуዋе գуլун	Щևլуλεсл ебαችеሧоχед
Ճ щուጾ	Βислօкеֆоዧ ዒ авθհωλሯξах	Δабуርዲጯէκι ኽскርср иծሗρ	У σалеճ ниኚሃፃ
Лኙхυбро тա ρаνасէλ	Ж ըшωжեлሽኙ	Шоп уፊидикрոж	Φурагог ጸፒփιρаሎև иսувсω

Диդедιфαл ህ овυկուይθжሞ	ሪтаሡኬскуз клегаվези ፌраща	Δаτехጨз ቹτուրаզ оц	Վωпсугυхቦኀ նը хэλαցοжеς
Ξежутвι тθሤонα	Гሑχሖтр оհаպюչ	Брул ωቪ ሕጼеχէζеχ	Анищዤдибե γис մузիዷаցара
Аհе իтисаቨ	ኙዒиջ оξω ւθሀиቦ	Убиቇը еφейεህևሏиж привсеξеժ	ԵՒձθчоፓևռ аድ ոкрևврፅзխ
Ձω ፈውδо	Ռ ዌօτիхե ሿяхрош	ኗուс жиглοሮ ኤ	Кростገփኆп υсеգ ωժա